బాధ్యతతోనే మార్పు మొదలవుతుంది – ముకుల్ కణేత్కర్

ఇది విశ్వాసానికి సంబంధించిన విషయం. విశ్వాస బలం ఉంటే, అసాధ్యమనిపించే పనులను కూడా ఒక వ్యక్తి సాధించగలడు. విశ్వాసం లేకపోవడం వల్ల నిరాశ లేదా తిరుగుబాటు భావనలు కలుగుతాయి. సాధారణంగా, ప్రతికూల పరిస్థితులు అపనమ్మకానికి దారితీస్తాయని అంటారు. ఇది కొంతవరకు నిజమే అయినప్పటికీ, విశ్వాసం అనేది ప్రాథమికంగా సంస్కారాలకు సంబంధించిన విషయం. భావోద్వేగ మరియు సానుకూల విలువల ద్వారా మనస్సును తీర్చిదిద్దుకున్నట్లయితే, అత్యంత క్లిష్టమైన పరిస్థితులలో కూడా అది విశ్వాసాన్ని కోల్పోదు.

నేడు సమాజంలో అపనమ్మకపు వాతావరణం కనిపిస్తోంది. వ్యక్తుల మధ్య పరస్పర విశ్వాసం క్రమంగా సన్నగిల్లుతోంది. కొద్దిమంది వ్యక్తుల తప్పులను సాధారణీకరించి, వాటిని ఒక వర్గం మొత్తానికే ఆపాదించి చూపించడం నేటి మీడియా వ్యవస్థలో ఒక ధోరణిగా మారింది. దీనివల్ల, యువతలో పెద్ద భాగం తీవ్రమైన అపనమ్మకానికి, నిరాశావాదానికి లోనవుతోంది. అయితే, నేటి యువత భావిస్తున్నట్లుగా వాస్తవ పరిస్థితి అంత నిరాశాజనకంగా ఏమీ లేదు. సరైన దృక్పథం, సహనం మరియు నిరంతర కృషితో ముందుకు సాగితే, ఇప్పటికీ న్యాయాన్ని పొందవచ్చు. వ్యవస్థలో లోపాలు ఉండవచ్చు, కానీ మార్పుకు సంబంధించిన అవకాశాలు మాత్రం మూసుకుపోలేదు.

విశ్వాసం సన్నగిల్లిన సమయంలో ఓ వ్యక్తికి ఇక ముందూ వెనుక ఏదీ కనిపించదు. అందుబాటులో వున్న వ్యవస్థలన్నీ ఎందుకూ పనికిరాని విధంగానే కనిపిస్తాయి.అటువంటి పరిస్థితుల్లో, వీధుల్లోకి వచ్చి ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తం చేయడమే అత్యంత సులభమైన మార్గంగా తోస్తుంది. నిరంతర కృషికి అవసరమైన సహనం తరచుగా లోపించడం వల్లే, నేడు ఇటువంటి నిరసనలు సర్వసాధారణం అవుతున్నాయి.జంతర్ మంతర్ వద్ద యువత చేపట్టిన ఇటీవలి నిరసన కూడా ఈ విస్తృతమైన మనస్తత్వానికి ఒక ప్రతిబింబమే. పరీక్షల్లోని అక్రమాలపై ఆందోళనలు, పారదర్శకత కోసం డిమాండ్లు మరియు తమ భవిష్యత్తు పట్ల ఉన్న ఆందోళనలతో వేలాది మంది యువకులు అక్కడ సమావేశమయ్యారు. వారి ఆగ్రహం నిజమైనది.ప్రజాస్వామ్యంలో, ప్రతి పౌరుడికీ తమ అభిప్రాయాలను శాంతియుతంగా వ్యక్తం చేసే హక్కు ఉంటుంది. అదే సమయంలో, అంతే ముఖ్యమైన మరొక ప్రశ్న కూడా తలెత్తుతుంది: మార్పు తీసుకురావడానికి నిరసన మాత్రమే ఏకైక మార్గమా? వ్యవస్థీకరణ, అధ్యయనం, చర్చలు, చట్టబద్ధమైన పోరాటం, దీర్ఘకాలిక సామాజిక భాగస్వామ్యం వంటివి తోడుగా లేకపోతే, కేవలం క్షణికమైన ఆగ్రహాన్ని శాశ్వతమైన మార్పుగా మలచడం సాధ్యమయ్యే పనేకాదు.

అయితే.. ఇలాంటి భావోద్వేగంతో కూడిన నిరసనలు గానీ, క్షణికావేశాలు కానీ తాత్కాలికమైనవే. ఇందులో పాల్గొనే చాలామంది, “కనీసం మనం ఏదో ఒకటి చేశాం” అనే భావనతోనే సంతృప్తి పొందుతారు. ఈ విధంగా నిరాశను వెళ్లగక్కడం వల్ల కలిగే దురదృష్టకరమైన పరిణామం ఏమిటంటే, నిర్మాణాత్మక పనికి పునాది కాగల శక్తి క్రమంగా క్షీణించిపోతుంది. నిజమైన మార్పు కేవలం ఇతరులను నిందించడం వల్ల రాదు, బాధ్యతను స్వయంగా స్వీకరించడం ద్వారానే వస్తుంది.ప్రభుత్వాన్ని జవాబుదారీగా ఉంచడం ప్రజాస్వామ్యానికి అత్యంత ఆవశ్యకం; అయితే, తమ సొంత బాధ్యతల గురించి ఆలోచించకుండా ప్రతి సమస్యనూ కేవలం ప్రభుత్వమే పరిష్కరించాలని ఆశించడం మాత్రం మార్పుకు మార్గం చూపదు.

ప్రభావవంతమైన పరివర్తనకు మార్గదర్శక సూత్రాలు స్వామి వివేకానందుని జీవితంలో కనిపిస్తాయి. విప్లవాన్ని తీసుకురావాలనుకునే ఎవరైనా తమతోనే ప్రారంభించాలి. ఎవరో చెప్పారన్న కారణంతో స్వామి వివేకానంద దేనినీ అంగీకరించలేదు. సత్యాన్వేషణలో ఆయన స్వయంగా ప్రయోగాలు చేశారు. ఆయన దేశమంతటా పర్యటించి, అక్కడి ప్రజలను స్వయంగా అర్థం చేసుకున్నారు.

ఆయన కాలం నాటి పరిస్థితులు నేటి కంటే ఎంతో క్లిష్టంగా, ప్రతికూలంగా ఉండేవి. దేశమంతటా పర్యటించిన తర్వాత ఆ ఇరవై తొమ్మిదేళ్ల యువకుని మానసిక స్థితి ఎలా ఉండి ఉంటుందో మనం ఊహించవచ్చు. అయినప్పటికీ, తన అంతరాత్మలో నెలకొన్న ఆందోళనను ఆయన అదుపులేని తిరుగుబాటుగా మారనీయలేదు. సమాజంలో చైతన్యాన్ని, జ్ఞానోదయాన్ని కలిగించడానికి ముందు, ఆయన పూర్తి సహనంతో తనను తాను సిద్ధం చేసుకున్నారు. తన జీవిత పరమార్థాన్ని, దానిని సాకారం చేసుకునే ప్రణాళికను ఆయన గ్రహించారు.1892 డిసెంబరులో కన్యాకుమారిలోని శ్రీపాద శిల (బండరాయి)పై ఆయన చేసిన ధ్యానం ఆయన జీవితంలో ఒక కీలకమైన మలుపుగా నిలిచింది. అది కేవలం ఒక వ్యక్తిగత ఆధ్యాత్మిక సాధన మాత్రమే కాదు, దేశం గురించిన ధ్యానం కూడా; ఆ ధ్యానంలో ఆయన తనలోనే ‘భారతదేశాన్ని’ అనుభూతి చెందారు. అది భారతదేశపు సజీవ చైతన్యాన్ని అనుభవించడం, యుగయుగాలుగా ప్రవహిస్తున్న శాశ్వత జాతీయ చైతన్యాన్ని సాక్షాత్కరించుకోవడం.

అటువంటి సాక్షాత్కారం ద్వారానే ఒక వ్యక్తి ఇతరులకు జ్ఞానోపదేశం చేసే అర్హతను పొందుతాడు. దేశంపై జరిపిన ఈ ధ్యాన సమయంలోనే స్వామి వివేకానంద భారతదేశపు విశిష్ట స్వభావాన్ని అనుభవపూర్వకంగా తెలుసుకున్నారు. భారతదేశాన్ని తీర్చిదిద్దిన మౌలిక సూత్రాలను ఆయన గుర్తించారు. సమస్త మానవాళికి శాస్త్రీయమైన, ఆనందదాయకమైన, శాశ్వతమైన మరియు విశ్వహితమైన జీవన దృక్పథాన్ని అందించడమే భారతదేశపు జీవన లక్ష్యమని ఆయన గ్రహించారు. ‘జగద్గురువు’గా భారతదేశానికి ఉన్న గుర్తింపునకు ఇదే అసలైన పునాది.అందువల్ల, అత్యంత క్లిష్ట పరిస్థితులలో కూడా ఆయన భారతదేశ ధర్మం, సమాజం, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు లేదా సాహిత్యాన్ని ఎప్పుడూ తక్కువ చేసి చూడలేదు. వాటిలో అంతర్లీనంగా ఉన్న గొప్పతనాన్ని ఆయన గుర్తించారు; భారతదేశానికి దాని స్వంత మహోన్నత స్థితిని తెలియజేయడమే తన జీవిత లక్ష్యమని గ్రహించారు. తదుపరి పదేళ్లపాటు ఆయన తన జీవితాన్ని ఆ లక్ష్యం కోసమే అంకితం చేశారు. తమ జీవిత పరమార్థంపై స్పష్టమైన అవగాహన కలిగి ఉండటమే ఏ విప్లవానికైనా మొదటి మెట్టు. దీనికి విశ్వాసం అత్యవసరం. విశ్వాసం నుండి ఉద్భవించే అంతర్గత శక్తి మాత్రమే ఆగ్రహాన్ని నిర్మాణాత్మక విప్లవ శక్తిగా మార్చగలదు.నేటి ఆగ్రహంతో ఉన్న యువతకు చెప్పాల్సింది ఒక్కటే: మీ ఆగ్రహం నిష్ప్రయోజనమైన ఆక్రందనగా మారిపోనివ్వకండి. క్రమశిక్షణ మరియు ఆత్మపరిశీలన ద్వారా దానిని మీలో పరిపక్వం చెందనివ్వండి.